پژوهش > نظرسنجی تلفنی

همکاران: سیامک کفایی، فریده درفشی، زهره دیداری، احسان کاظمی و سمیه گایگانی

پیشگفتار

یکی از احکامی که در تمام ادیان آسمانی به آن سفارش شده،‌ روزه‌ است و تقریبا پیروان همه آیین‌های جهان به انجام آن (روزه‌داری) مبادرت می‌ورزند. روزه‌ به غیر از پالایش روح انسان، به عنوان عاملی برای سلامتی و پاکسازی جسم نیز به‌شمار می‌رود. "همان‌طور که پیامبر اکرم(ص) می فرمایند: «روزه بگیرید تا تندرست باشید.» در گذشته برخی از حکما با استفاده از اثرات روزه به درمان بسیاری از بیماری‌ها می‌پرداختند؛ از جمله بقراط که برخی از امراض را با روزه‌داری معالجه می‌کرد. برخلاف تصور عده‌ای، روزه زیانی برای بدن ندارد، جز مواردی که فرد با بیماری مزمنی روبرو است که روزه گرفتن عوارض آن بیماری را تشدید می‌کند. "

با روزه‌داری ذخایر چربی و مواد مازادی که در طی چند ماه، در بدن انباشته شده را می‌توان از بین برد و به سلامتی بدن و کاهش وزن کمک کرد. در بسیاری از موارد افراد با انجام آزمایش متوجه می‌شوند، میزان قند، کلسترول و سایر مشکلات متابولیسمی بدن‌شان، پس از ماه رمضان، تنظیم شده است. براساس تحقیقات انجام شده از سوی محققان علوم تغذیه و پزشکان، روزه‌داری بر سلامت انسان تاثیر مثبتی دارد. گفتنی است آگاهی روزه‌داران، از آداب غذایی در زمان روزه، اثرگذاری این فریضه را نتیجه‌بخش‌تر خواهد کرد.

کارشناسان علوم تغذیه با تحقیق درباره باید‌ها و نبایدهای خوردنی و آشامیدنی در زمان روزه‌داری، کمک شایانی در انتخاب نوع تغذیه به روزه‌داران می‌کنند. مثلا با توصیه به این امر که روزه‌داران برای جبران کمبود آب و املاح معدنی بدن در ماه رمضان، از مقداری سوپ یا آش در هنگام افطار استفاده کنند؛ یا  بهتر است مایعات را در فاصله میان افطار تا سحر مورد استفاده قرار داد؛ یا این‌که برای جبران کاهش قند خون، به‌جای استفاده از دسرها و شیرینی‌هایی که دارای شکر فراوان هستند، بهتر است از خرما و توت که دارای قند، املاح و ویتامین‌های طبیعی هستند، استفاده شود؛ همچنین مصرف زیاد غذاهای ترش و شور، شیر، میوه و سبزیجات خام و برنج نیز در ازدیاد ترشح اسید معده و در نتیجه ایجاد سوزش و درد معده و اثنی‌عشر دخالت دارند.

همان‌طور که استفاده نابجا و زیاد از گروه‌های مواد غذایی تاثیرات نامطلوبی بر سلامتی افراد می‌گذارد، امساک در برخورداری همه‌جانبه از آنها (گروه‌های مواد غذایی) نیز موجب آسیب‌‌رسانی به بدن می‌شود. استفاده بیش از حد میوه‌ها برای روزه‌داران ممکن است ایجاد ناراحتی‌های معده و دردهای گوارشی کند، همین‌طور میوه نخوردن نیز در زمان روزه‌داری، فرد را با کمبود ویتامین‌‌ها و مواد معدنی مواجه می‌کند. روزه‌دارن با خوردن میوه به میزان مناسب و در وعده‌های توصیه شده، ضمن دریافت مواد و ویتامین‌های مورد نیاز، می‌توانند کمبود آب بدن‌شان را هم جبران کنند.

طرح مسئله:

با فرا رسیدن ماه رمضان عادات غذایی روزه‌داران تغییر می‌کند. ناگفته نماند که در کشور ما، حال‌وهوای ماه رمضان بر عادات غذایی غیر روزه‌داران نیز تاثیرگذار است. عدم استفاده از الگوی تغذیه مناسب در زمان روزه‌داری، ممکن است زمینه‌های بروز بیماری‌های گوارشی را در افراد فراهم کند. از این‌رو، استفاده از برنامه غذایی مناسب که دارای برخورداری از همه گروه‌های غذایی، مواد معدنی، ویتامین‌ها، پروتئین، کلسیم و سایر مواد مورد نیاز بدن بوده، با هضم ‌آسان (که باعث درد معده و نفخ دستگاه گوارش نشود)، برای سلامت روزه‌داران، ضروری به نظر می‌رسد.

با توجه به زمان طولانی امتناع از خوردن و آشامیدن در ایام ماه رمضان، بیشتر افرادی که از تشنگی رنج می‌برند، برای جبران کمبود آب بدن‌شان، در زمان افطار و سحر به میزان زیادی آب می‌خورند، اما این تصور اشتباه است. بر اساس نظر کارشناسان علوم تغذیه، روزه‌داران می‌توانند با خوردن مواد غذایی پرفیبر هنگام سحر، در طول روز کمتر احساس تشنگی کنند. مصرف میوه یا آبمیوه تازه هنگام سحر از تشنگی در طول روز جلوگیری می‌کند متخصصان تغذیه تاکید می‌کنند روزه‌داران با مصرف میوه‌ها و سبزیجات، از افزایش ناگهانی قند خون جلوگیری می‌کنند. "قند موجود در میوه‌ها در بدن دیرتر از قندهای ساده جذب می‌شود و فرد دیرتر احساس گرسنگی خواهد کرد. توصیه می‌شود که در وعده افطار 3 تا 5 عدد خرما مصرف شود که خرما منبع خوبی از مواد مغذی، قند، فیبر و پتاسیم است."

متخصصان تغذیه با اشاره به این مطلب که در زمان روزه‌داری نباید در خوردن و آشامیدن زیاده روی کرد، خاطرنشان می‌کنند، امساک در خوردن و آشامیدن نیز اختلال در بدن ایجاد می‌کند. زیرا در طول روز بدن علاوه بر انرژی، به پروتئین، مواد معدنی و ویتامین‌ها نیز نیازمند است. در غذاها علاوه بر مواد سازنده بدن و مواد انرژی‌زا، مقادیری هم عناصر و ویتامین‌های مختلف وجود دارند که برای فعالیت مناسب و حفظ سلامت تک‌تک اندام‌های بدن ضروری هستند. روزه‌داران با برخورداری از یک رژیم غذایی مناسب باید تمام این مواد را در حد کافی به بدن برسانند.

در زمان روزه‌داری میزان مصرف میوه در برخی از افراد کاهش یافته و در مواردی نیز قطع می‌شود. این درحالی‌است که به اعتقاد کارشناسان علوم غذایی، گروه میوه‌ها یکی از مهم‌ترین گروه‌های غذایی برای تامین نیازهای هر فرد است که بایستی به طور روزانه دریافت شوند. اگر روزه‌داری در برخی افراد منجر به کاهش دریافت میوه‌ها شود، منتهی به اضافه دریافت شیرینی‌ها (زولبیا و بامیه)‌ می‌شود که تاثیر نامطلوبی بر وضع تغذیه و افزایش وزن آنان خواهد داشت.

حال مسأله ما در این تحقیق این است که نظر شهروندان تهرانی را راجع به میزان استفاده از میوه در وعده‌های خوراک‌شان در طی ماه رمضان، جویا شویم و بدانیم مردم شهر تهران در انتخاب نوع میوه‌ در زمان روزه‌داری بیشتر به چه چیزی توجه می‌کنند. این مسأله از طریق پرسش‌های زیر پیگیری می‌شود:

• وعده‌های میوه خوردن شما، در ماه رمضان با سایر ماه‌های سال متفاوته؟
• چه تغییری در میوه خوردن شما در ماه رمضان ایجاد می‌شود، کمتر میوه می‌خورید یا بیشتر؟
• در ماه رمضان بیشتر چه میوه‌هایی می‌خورید؟
• بیشتر در کدام وعده‌های غذایی ماه رمضان، میوه می‌خورید؟

ضرورت و اهمیت تحقیق:

روزه علاوه بر آثار معنوی فراوان و تزکیه روحی می‌تواند باعث بهره‌های فراوان از نظر جسمی و فیزیولوژیک شود. در این‌ خصوص متخصصان علوم پزشکی نیز از جنبه‌های مختلف به آثار مفید روزه‌داری پرداخته‌اند. یکی از نکاتی که در تغذیه سالم و برای تنظیم متابولیسم طبیعی توصیه می‌شود، داشتن یک نظم غذایی در وعده‌های خوراک در زمان روزه‌داری است. در ایام روزه‌داری که افراد طی روز از خوردن امساک می‌کنند باید در ساعت‌های باقیمانده همین نظم را به نحوی ایجاد کنند تا معده با ورود حجم بالای غذا، دچار اختلال نشود.

در این زمان (ماه رمضان) از رسانه‌های مختلف و از سوی کارشناسان علوم تغذیه و پزشکان، روزه‌داران به بهره‌گیری از یک رژیم غذایی مناسب، حاوی فیبر و قندهای پیچیده از قبیل سبزیجات و انواع میوه به جای استفاده از ترکیبات حاوی قندهای ساده و چربی فراوان (از قبیل حلوا، زولبیا و بامیه آن هم به میزان زیاد) توصیه می‌شود.

با انجام این نظرسنجی می‌توان به عادات مردم تهران درمورد میزان و چگونگی مصرف میوه‌ها در ماه رمضان پی‌برد. چنین تحقیقاتی می‌توانند راهگشای کارشناسان علوم تغذیه برای گنجاندن میوه در برنامه‌ریزی‌های غذایی در زمان روزه‌داری مردم شود.

هدف تحقیق:

هدف کلی از انجام این پژوهش آگاهی از نظر مردم درباره عادات مصرف میوه در ماه رمضان، در میان شهروندان تهرانی است.

 گفتنی است دستیابی به نظرات پاسخگویان در مورد میزان مصرف میوه در ماه رمضان و دلایل آن، همچنین شهروندان در کدام وعده ماه رمضان از میوه می‌خورند و تمایل به خوردن چه میوه‌هایی را در این ماه دارند، از اهداف دیگری است که در این طرح دنبال می‌شود.

روش شناسی تحقیق

در این گزارش با به کارگیری نظرسنجی تلفنی و بدست آوردن آمارها، پردازش و تحلیل علمی آنها، سعی شده است تا به نظر پاسخگویان درمورد عادات و میزان مصرف میوه در ماه رمضان دست یافت. این گزارش حاصل جمع آوری پاسخ 600  نفر از مردم تهران به پرسشنامه تهیه شده توسط واحد نظرسنجی تلفنی مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ای موسسه همشهری است. این افراد به صورت تصادفی و بر اساس مراجعه به فهرست شماره تلفن‌ها (از 22000000 الی 88999999) انتخاب شدند. در این گزارش نظر کسانی که تمایل به پاسخگویی به تمام پرسش‌های تحقیق را داشته‌اند، منعکس شده است.

روش تحقیق و گردآوری اطلاعات

در این پژوهش پیمایشی، با استفاده از نمونه‌گیری تصادفی نظرات عامه مردم به صورت تلفنی (نظرسنجی تلفنی) گردآوری شده است .عددهای داخل جدول گرد شده است.

نحوه نمونه گیری: بر اساس فرمول کوکران       

جامعه نمونه

در این تحقیق نمونه آماری شامل 600 نفر از مردم تهران است. از این تعداد 50 درصد مرد و 50 درصد زن هستند.

زمان اجرای نظرسنجی

این نظرسنجی از تاریخ 10 تا 13 مردادماه 1388 توسط گروه نظرسنجی مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ای روزنامه همشهری انجام شده است.

پرسشنامه نظرسنجی

0. وعده‌های میوه خوردن شما، در ماه رمضان با سایر ماه‌های سال متفاوته؟       
0. چه تغییری در میوه خوردن شما در ماه رمضان ایجاد می‌شود، کمتر میوه می‌خورید یا بیشتر؟
0. چرا در ماه رمضان نسبت به سایر ماه‌های سال بیشتر میوه می‌خورید؟
0. چرا در ماه رمضان نسبت به سایر ماه‌های سال چرا کمتر میوه می‌خورید؟
0. چرا در ماه رمضان اصلا میوه نمی‌خورید؟
0. در ماه رمضان بیشتر چه میوه‌هایی می‌خورید؟
0. بیشتر در کدام وعده‌های غذایی ماه رمضان، میوه می‌خورید؟
0. سن
0. تحصیلات    
0. جنس

چکیده:

طرح نظرسنجی حاضر، ‌به منظور دست یافتن به نظر پاسخگویان درباره عادات مصرف میوه در ماه رمضان، در میان شهروندان تهرانی به اجرا درآمده است. یافته‌های این طرح به قرار زیر است:

- 50 درصد از پاسخگویان زن و 50 درصد مرد هستند.

- 36 درصد پاسخگویان در گروه سنی 21 تا 30 سال قرار دارند.

- مدرک تحصیلی 43 درصد از پاسخگویان دیپلم است.

- وعده‌های میوه خوردن 60 درصد از پاسخگویان در ماه رمضان با سایر ماه‌های سال متفاوت است.

- 73 درصد از پاسخگویان در ماه رمضان نسبت به سایر ماه‌های سال کمتر میوه‌ می‌خورند.

- رفع عطش، دلیل40 درصد از پاسخگویانی است که در ماه رمضان نسبت به سایر ماه‌های سال بیشتر میوه می‌خورند.

- کاهش تعداد وعده‌های خوراک روزانه، دلیل 58 درصد از پاسخگویانی است که در ماه رمضان نسبت به سایر ماه‌های سال کمتر میوه می‌خورند.

- تمایل بیشتر به خوردن غذا، دلیل 50 درصد از پاسخگویانی است که در طی ماه رمضان اصلا میوه نمی‌خورند.

- میوه‌های آبدار (هندوانه، انگور، خربزه، طالبی و خیار)، میوه ثابت  45 درصد از پاسخگویانی است که در ماه رمضان میوه می‌خورند.

- 64 درصد پاسخگویان در ماه رمضان، بعد از افطار میوه می‌خورند.

توصیف یافته‌ها

جنس پاسخگویان

بر اساس جدول شماره 1، از میان 600  نفر پاسخگو، 50 درصد مرد و  50 درصد زن هستند.

جدول شماره 1- توزیع پاسخگویان براساس جنس

جنس	تعداد	درصد
زن	300	50
مرد	300	50
جمع	600	100

 نمودار شماره 1- پراکندگی پاسخگویان بر اساس جنس

سن پاسخگویان

جدول شماره 2، نشان ‌دهنده توزیع جامعه آماری این تحقیق است. همان طور که مشاهده می‌شود بزرگ‌ترین گروه سنی در 600 نفر پاسخگوی این تحقیق را گروه سنی 21 تا 30 سال (36 درصد) و کوچک‌ترین گروه سنی را  71 سال به بالا (3 درصد) تشکیل می‌دهند.

جدول شماره 2- توزیع پاسخگویان براساس سن

سن	تعداد	درصد
21 تا 30 سال	215	36
31 تا 40 سال	124	21
41تا 50سال	91	15
51تا60 سال	69	12
15تا20 سال	45	8
61 تا 70 سال	38	5
71 سال به بالا	18	3
جمع	600	100

نمودار شماره 2- پراکندگی پاسخگویان بر اساس سن

سطح تحصیلات پاسخگویان

بر اساس آمار مندرج در جدول شماره 3، از میان 600 نفر پاسخگو، 43 درصد دارای مدرک تحصیلی دیپلم و 1 درصد دارای مدرک دکترا هستند.

جدول شماره 3- توزیع فراوانیپاسخگویان بر اساس سطح تحصیلات

تحصیلات	تعداد	درصد
دیپلم	260	43
زیر دیپلم	132	23
کار شناسی	104	17
کاردانی	38	6
بی‌سواد	25	4
کارشناسی ارشد	19	3
دانشجو	17	3
دکترا	5	1
جمع	600	100

نمودار شماره 3- پراکندگی پاسخگویان بر اساس سطح تحصیلات

وعده‌های میوه خوردن پاسخگویان در ماه رمضان با سایر ماه‌های سال تفاوت دارد؟

بر اساس آمار مندرج در جدول شماره4، از میان 498 نفر پاسخگویانی که به‌ صورت روزانه میوه می‌خورند، 60 درصد وعده‌های میوه خوردن‌شان درماه رمضان با سایر ماه‌های سال متفاوت است.

جدول شماره 4- توزیع پاسخگویان بر اساس نظر آنان درباره تفاوت میوه خوردن در ماه رمضان نسبت به سایر ماه‌های سال

تفاوت میوه خوردن پاسخگویان در ماه رمضان نسبت به سایر ماه‌های سال	تعداد	درصد
بله	298	60
خیر	200	40
جمع	498	100

نمودار شماره 4-  پراکندگی پاسخگویان بر اساس نظر آنان درباره تفاوت میوه خوردن در ماه رمضان نسبت به سایر ماه‌های سال

چه تغییری در میوه خوردن پاسخگویان در ماه رمضان ایجاد می‌شود؟

بر اساس آمار مندرج در جدول شماره 5، از میان 298 نفر پاسخگویی که وعده‌های میوه خوردن‌شان درماه رمضان با سایر ماه‌های سال متفاوت است، 73 درصد در ماه رمضان کمتر میوه‌ می‌خورند.

جدول شماره 5- توزیع پاسخگویان بر اساس نظر آنان درباره تغییرات میوه خوردن در ماه رمضان

تغییرات میوه خوردن پاسخگویان در ماه رمضان	تعداد	درصد
کمتر میوه می‌خورم	217	73
بیشتر میوه می‌خورم	73	25
اصلا میوه نمی‌خورم	6	2
جمع	298	100

نمودار شماره 5- پراکندگی پاسخگویان بر اساس نظر آنان درباره تغییرات میوه خوردن در ماه رمضان

دلایل پاسخگویانی که در ماه رمضان بیشتر میوه می‌خورند

بر اساس آمار مندرج در جدول شماره 6، رفع تشنگی، دلیل 40 درصد از 75 نفر پاسخگویانی است، که در ماه رمضان نسبت به سایر ماه‌های سال بیشتر میوه می‌خورند.

جدول شماره 6- توزیع پاسخگویان بر اساس نظر آنان درباره دلایل بیشتر میوه خوردن در ماه رمضان

دلایل پاسخگویان برای بیشتر میوه خوردن در ماه رمضان	تعداد	درصد
رفع تشنگی	30	40
جبران ویتامین‌های بدن	28	38
پرهیز از زیاده‌روی در خوردن غذا و شیرینی	9	12
تنظیم متابولیسم بدن	4	5
علاقه به میوه	4	5
جمع	75	100

نمودار شماره 6- پراکندگی پاسخگویان بر اساس نظر آنان درباره دلایل بیشتر میوه خوردن در ماه رمضان

دلایل پاسخگویانی که در ماه رمضان کمتر میوه می‌خورند

بر اساس آمار مندرج در جدول شماره 7، کاهش تعداد وعده‌های خوراک روزانه، دلیل 58 درصد از 217 نفر از پاسخگویانی است که در ماه رمضان نسبت به سایر ماه‌های سال کمتر میوه می‌خورند.

جدول شماره 7- توزیع پاسخگویان بر اساس نظر آنان درباره دلایل کمتر میوه خوردن در ماه رمضان

دلایل پاسخگویان برای کمتر میوه خوردن در ماه رمضان	تعداد	درصد
کاهش تعداد وعده‌های خوراک روزانه	126	58
در ماه رمضان میوه دوست ندارم	39	18
تمایل بیشتر به خوردن غذا و شیرینی	35	16
بیماری	13	6
تشدید گرسنگی	4	2
جمع	217	100

 نمودار شماره 7- پراکندگی پاسخگویان بر اساس نظر آنان درباره دلایل کمتر میوه خوردن در ماه رمضان

دلایل پاسخگویانی که در ماه رمضان اصلا میوه نمی‌خورند

بر اساس آمار مندرج در جدول شماره 8، تمایل بیشتر به خوردن غذا، دلیل 50 درصد از 6 نفر پاسخگویی  است که در ماه رمضان اصلا میوه نمی‌خورند.

جدول شماره 8- توزیع پاسخگویان بر اساس نظر آنان درباره دلایل میوه نخوردن در ماه رمضان

دلایل پاسخگویان برای میوه نخوردن در ماه رمضان	تعداد	درصد
تمایل بیشتر به خوردن غذا	3	50
عدم تمایل به میوه خوردن در ماه رمضان	2	33
معده درد	1	17
جمع	6	100

نمودار شماره 8- پراکندگی پاسخگویان بر اساس نظر آنان درباره دلایل میوه نخوردن در ماه رمضان

پاسخگویان در ماه رمضان بیشتر چه میوه‌هایی می‌خورند؟

بر اساس آمار مندرج در جدول شماره 9، از میان 492 نفر پاسخگویی که در وعده‌های خوراک ماه رمضان‌شان میوه می‌خورند، 45 درصد میوه‌های آبدار مانند (هندوانه، انگور و خیار) می‌خورند.

 جدول شماره 9- توزیع پاسخگویان بر اساس نظر آنان درباره میوه‌هایی که در ماه رمضان بیشتر می‌خورند

پاسخگویان در ماه رمضان بیشتر چه میوه‌هایی می‌خورند	تعداد	درصد
میوه‌های آبدار (هندوانه، انگور و خیار)	222	45
میوه‌های نوبرانه	217	44
موز	28	6
سیب	19	4
خرما	6	1
جمع	492	100

 نمودار شماره 9- پراکندگی پاسخگویان براساس نظر آنان درباره میوه‌هایی که در ماه رمضان بیشتر می‌خورند

نکته قابل توجه این است که همه مردم تلقی واحدی از "خرما" به عنوان "میوه" ندارند. به این معنا که ندرتا آن را یک میوه می دانند. این موضوع در تحقیقات دیگر، مثلا درباره "چگونگی باز کردن روزه"، نیز خود را نشان می دهد. مثلا در نظرسنجی تلفنی از مردم تهران، درباره "عادات غذایی در ماه رمضان" که در تاریخ 24 تا 26 شهریور ماه 1386؛ توسط مرکز تحقیقات و مطالعات رسانه‌ای روزنامه همشهری انجام شده است، 50 درصد از پاسخگویان روزه خود را با "خرما"، باز می‌کنند.)

در ماه رمضان پاسخگویان بیشتر در کدام وعده میوه می‌خورند؟  

بر اساس آمار مندرج در جدول شماره 10، از میان 492 نفر پاسخگویی که در وعده‌های خوراک ماه رمضان‌شان میوه می‌خورند، 64 درصد، بیشتر بعد از افطار میوه می‌خورند.

جدول شماره 10- توزیع پاسخگویان بر اساس نظر آنان درباره وعده‌ای که در ماه رمضان بیشتر میوه می‌خورند

وعده‌ای که پاسخگویان در ماه رمضان بیشتر میوه می‌خورند	تعداد	درصد
بعد از افطار	316	64
بعد از شام	82	17
همراه سحری	34	7
همراه افطاری	29	6
به عنوان شام	17	3
زمان خاصی ندارد	14	3
جمع	492	100

نمودار شماره 10- پراکندگی پاسخگویان بر اساس نظر آنان درباره وعده‌ای که در ماه رمضان بیشتر میوه می‌خورند

منابع و ماخذ:

- خانواده و سلامت ، شماره سریال 17341، تاریخ انتشار27/5/1388

http://www.hakimemehr.ir/news/show_detail.asp?id=436