نسخه مناسب چاپ

نویسنده: آوات رضانیا

مقدمه: 
تحول سرمایه داری تجاری در قرن شانزدهم، همراه با اشکال مختلف نهادی و در حال تغییر قدرت سیاسی، شرایط ظهور نوع جدیدی از حوزه عمومی را در اوایل اروپای مدرن به وجود آورد. همزمان با آن، جامعه مدنی به عنوان حوزه روابط اقتصادی خصوصی که تحت حفاظت اقتدار همگانی استقرار یافته بود، سر برآورد. قلمرو خصوصی بدین گونه هم از حوزه رو به گسترش روابط اقتصادی و هم گستره صمیمانه روابط شخصی که به طور فزاینده ای از فعالیت اقتصادی جدا و رها شده بود و در نهاد خانواده به استواری جا گرفته بود، تشکیل می شد. بین قلمرو عمومی یا دولت از یک سو ، قلمرو خصوصی جامعه مدنی و روابط شخصی از سوی دیگر، حوزه جدیدی از "عامه" پدیدار شد. یک حوزه عمومی بورژوا و مرکب از افراد معمولی.(فریزر،1378) "هابرماس" بر خاصیت رهایی بخش و امکانات ارتباطی این حوزه در نقد دولت و مطرح ساختن مسائل عومی در بحثی منصفانه و رهایی بخش تأکید کرد (هابرماس،1383) . اما وی معتقد است، که حوزه عمومی توسط فئودالی شدن جامعه و گسترش روابط عمومی ها و رسانه های تخصصی، خاصیت فعال و انتقادی خویش را از دست داده است. اکنون اینترنت به عنوان حوزه ی امکانی جدیدی مطرح شده است. فضایی که می تواند به عنوان حوزه ای عمومی عمل کند. آیا اینترنت دارای خصوصیات لازم برای ایجاد یک حوزه عمومی هست؟ اینترنت در این مورد چگونه عمل می کند؟  اینها سؤالاتی است که من در این مقاله به دنبال بررسی آن هستم.

در آغاز به معرفی و تعریف حوزه عمومی و مختصر تاریخچه ای از آن می پردازم و سپس بحث نقش رسانه ها در این حوزه را مطرح می کنم،و سپس اینترنت را به مثابه رسانه ای جدید برای حوزه عمومی مورد بررسی قرار می دهم. در بخش های بعدی امکانات و حوزه امکانی اینترنت برای ظهور حوزه عمومی مورد بررسی قرار می گیرد،وسپس اجماعات مجازی به عنوان یک فضای عمومی اینترنتی، مورد توجه قرار می گیرد. در مبحث بعدی ،حوزه عمومی در اینترنت را، با بررسی سایت گفتمان  که یک سایت فارسی می باشد و فضایی را در عمل برای گفتگو فراهم می آورد، مورد بررسی قرار می دهم و بر تحقق یا عدم تحقق خصوصیات حوزه عمومی متمرکز می شوم. در ادامه نیز نتیجه ی مطالعه مطرح می شود. در این مطالعه  بر این نکته تاکید می شود، که اینترنت به عنوان حوزه ای امکانی می تواند چارچوبی را برای عمل فراهم کند،یعنی امکانات عمل خاصی را فراهم  می کند یا خیر؟ آیا در عمل همه این امکانات برای محقق ساختن عمل مورد نظر مورد استفاده قرار می گیرد یا خیر؟

حوزه عمومی
حوزه عمومی مفهومی است، که بر فضاها و فرایندهای ارتباطات اجتماعی آزاد، به لحاظ سیاسی مناسب و در عین حال مستقل دلالت می کند. فضای عمومی چارچوبی مفهومی را برای یک موقعیت ایده آل از ارتباط فراهم می کند، که در آن، طرفین گفتگو در شرایطی مساوی با هم قرار دارند و در مورد مسائل عمومی به بحث و گفتگو می پردازند.

بنا بر نظر "هابرماس"، حوزه عمومی ایده ای مشتق از توده ای از انسانها است، که گرد هم می آیند تا موارد «علاقه عمومی» یا «منفعت جمعی» را به بحث بگذارند. این ایده در دوران اولیه اش در اروپا واقعیت پیدا کرد. آنهم در برسازی حوزه های عمومی بورژوازی به عنوان وزنه های تعادلی در برابر دولت های مطلق گرا. این جماعات نقش میانجی گری میان جامعه و دولت را هدف قرار دادند، تا از طریق عمومی کردن و جار و جنجال بر سر آن دولت را در برابر جامعه پاسخگو کنند. در ابتدا حوزه عمومی نیازمند آن بود،که اطلاعات مربوط به کارکرد دولت در دسترس قرار بگیرد و از این رو فعالیت های دولتی به مشورت انتقادی و نیروی عقاید عمومی مقید شود. بعدها حوزه عمومی به معنی انتقال منفعت کلی مفروض جامعه بورژوایی به دولت، از طریق اشکال مشروع سخنرانی آزاد و گردهم آیی آزاد و سرانجام از طریق نهادهای پارلمانی حکومت انتخابی بود. (فریزر،1378)

"جین کوین" (2004) حوزه عمومی را اینگونه تعریف می‌کند: یک حوزه عمومی، نوع خاصی از رابطه فضایی بین دو یا چند نفر است، که معمولاً از طریق یکی از وسایل ارتباطی که در جریان آن هیچ تندی و خشونتی اعمال نمی شود و برای یک لحظه یا زمانی طولانی‌تر، در رابطه با روابط قدرت، در محیط‌ های تعاملی کوچک و یا محیط ‌های تعاملی بزرگتر مانند ساختارهای جامعه و سیاست به وجود می‌آید و در آن منازعه وجود دارد. (ص367) "هابرماس"(2004) ریشه های تاریخی و مکانی حوزه عمومی را در درون سالن‌ها و مجامع عمومی بحث‌های آزاد و علنی قرن هجدهم جستجو و پیگیری می‌کند. حوزه عمومی در واقع منادی و بیان‌گر منافع اجتماعی یا منافع عمومی است. پیگیری این منافع متضمن آزاد ساختن جامعه مدنی از مداخله سیاسی و همچنین محدود ساختن دامنه اقتدار دولت، به حوزه یا قلمر و فعالیت‌هایی است، که تحت نظارت عموم قرار می‌گیرند (نوذری، 1381، 434) . "هابرماس" تعبیر حوزه عمومی را در اطلاق به عرصه‌ای اجتماعی به کار می‌برد، که در آن افراد از طریق مفاهمه، ارتباط و استدلال مبتنی بر تعقل، موضع‌گیری‌ها و جهت‌گیری‌های هنجاری را اتخاذ می‌کنند، که بر فرآیند اعمال قدرت دولت، تأثیراتی آگاهی دهنده و عقلانی ساز می‌گذارد. افراد در حوزه عمومی (عرصه اجتماعی) از طریق مفاهیم و استدلال و در شرایطی عاری از هر گونه فشار، اضطرار و یا اجبار درونی (خود خواسته) یا بیرونی (قهری) و بر مبنای آزادی و آگاهی تعاملی و در شرایطی برابر به بحث می‌پردازند. (همان، 343) حوزه عمومی به وسایلی برای انتقال اطلاعات و تأثیرگذاری بر کسی که آن را دریافت می‌کند، احتیاج دارد (هابرماس،2004 :350) . امروزه، رادیو، تلویزیون و از همه مهمتر اینترنت رسانه‌ حوزه عمومی هستند. حوزه عمومی از حیطه اقتدار گروه خاصی خارج شده است و در اصل برای همه قابل دسترس است. (گارنهام،358:2004)

"هابرماس" حوزه عمومی را به مثابه یک کل واحد در یک جامعه تعریف می کند. اما "نانسی فریزر" (1378) به گونه‌ای انتقادی با این ایده درگیر می‌شود و استدلال می‌کند، که هیچ گاه چنین نبوده است و نباید چنین باشد، که تنها یک حوزه عمومی وجود داشته باشد. بلکه در عوض او معتقد به وجود شماری از حوزه‌های عمومی است، که همزمان با هم وجود دارند. بررسی اینترنت به مثابه حوزه عمومی بیشتر با دیدگاه "نانسی فریزر" متناسب است. "جین کوین" معتقد است، که در فضاهای شبکه، نوعی شکستگی وجود دارد، که در مقابل یک فضای عمومی یکپارچه قرار می‌گیرند (کین،2004: 367) . " کین" حوزه عمومی را در سه نوع دسته بندی می‌کند. یکی حوزه عمومی خرد است، که در آن دو نفر یا صد یا هزاران نفر در حوزه‌های خردتر به ارتباط مشغولند. نوع دوم نوعی فضای عمومی متوسط است، که در آن میلیون‌ها فرد در سطح دولت ـ ملت به تعامل می‌پردازند. سطح بعدی حوزه عمومی کلان است که در سطح جهانی وجود دارد و میلیون‌ها و میلیاردها نفر از مردم در سطح جهانی و فرا محلی به تعامل و عمل می‌پردازند. (کین،2004: 367)

مفهوم حوزه عمومی از زمانی که مطرح شده است تا به حال، تغییرات مهمی را شامل شده است. "هابرماس" معتقد است، که حوزه عمومی و مشورت انتقادی در باب عملکرد دولت، به نفع روابط عمومی و تظاهرات توده ای و جعل و استفاده از عقاید عمومی کنار نشسته است. و فریزر هم انتقاداتی را به این حوزه وارد کرده است. و کین هم انواع جدیدی از حوزه عمومی را مطرح می کند. در مقاله فعلی هدف ما نقد حوزه عمومی "هابرماس "نیست، بلکه هدف بررسی پتانسیل های اینترنت برای به عمل در آوردن حوزه عمومی است. در ادامه خصوصیات این حوزه عنوان می شود، تا بر اساس آن به بحث درباره ی اینترنت و حوزه عمومی پرداخته شود. خصوصیات بارز حوزه عمومی شامل اصول استقلال فردی، برابری شأن، تساوی طرفین بحث و طرح آزاد و باز مسائلی بود که سابقاً غیر قابل تردید بود و اینک مورد توجه عموم و نیز انتقاد قرار می گیرد. این حوزه همانطور که گفته شد، از دولت مستقل نشأت گرفته است. و به جای ارتباطی مستقیم و مشارکت آمیز با حکومت، ارتباطی جنجالی، حساس و بحث بر انگیز دارد.حوزه عمومی تنها، زمینه ای ممکن را فراهم می کند، که در آن، تمامی افراد ذیربط می توانند، در بحث های مربوط به سیاست ها و هنجارهای مورد مجادله، به طور برابر مشارکت کنند. هدف مهم و اصلی این حوزه بحثی منطقی است، برای اثر گذاری و کنترل خط مشی های دولتی که به لحاظ حقوقی عمومی هستند. ( کوهن،1383). موارد ذکر شده از خصوصیات عمده و اصلی حوزه های عمومی است، که در آینده با توجه به آنها، به بررسی اینترنت به مثابه یک حوزه عمومی پرداخته می شود.

حوزه عمومی و رسانه‌ها و اینترنت
برای اینکه به اینترنت و توانایی‌های آن به عنوان پتانسیلی برای شکل گیری حوزه عمومی بپردازیم، اول نگاهی به نقش رسانه ها و اهمیت آنها در گسترش حوزه عمومی خواهیم داشت. "هابرماس" درهنگام پدید آمدن حوزه عمومی بورژوا، اهمیت خاصی برای مطبوعات گاهنامه ای قایل شد. نشریات انتقادی و هفته نامه های اخلاقی که در اواخر سده های هفدهم و هجدهم در اروپا پدیدار شدند، عرصه تازه ای برای رهبری مناظره همگانی فراهم آوردند. در حالی که این نشریات اغلب در اصل به عنوان مجلات ویژه نقد ادبی و فرهنگی ظهور کرده بودند ولی به طور فزاینده ای دلمشغول مسایل کلی تری شدند، که اهمیت اجتماعی و سیاسی داشت .(تامپسون،96:1380) رابطه بین رسانه ها و حوزه عمومی، بخصوص مطبوعات اولیه در اروپا، همزمان با ظهور حوزه عمومی، رشد و رونق زیادی پیدا کرد. این رسانه ها در به راه انداختن بحث های انتقادی تاثیری دگرگون کننده بر حکومت مدرن داشتند. مطبوعات کارکردهای مختلفی را برای این حوزه انجام دادند. خطاب قرار دادن سیاستمداران، بازرسی و موشکافی آنها، درخواست و پاسخگویی و واکنش و انعکاس آن و همه این کارکردها به شکل گیری و تبیین افکار عمومی کمک کرد. (تامپسون،1380) بدیهی است که سیاست های رسانه ای وتولیدات آنها ملموس ترین و آنی ترین طرز ابراز توجه سیاسی به حوزه عمومی است. این سیاست ها، ابعادی از قبیل تشکیلات سازمانی، بودجه مالی و چارچوب های حقوقی را در بر می گیرند.(دالگرن،1385)

اگر مؤلفه های اساسی حوزه عمومی را گفت و گو و افکار عمومی و واکنش بدانیم، اینترنت به مثابه یک رسانه جدید، بستر مناسبی برای ظهور و تجلی هر یک از آنهاست. افراد می توانند از طریق اینترنت به گفت و گو و تعامل پیرامون مسائل و موضوعات مورد علاقه خود بپردازند و از این طریق افکار عمومی به عنوان صدای مردم شکل بگیرد و هر یک می توانند در مخالفت با یک مسئله و موضوعی اجتماعی و سیاسی دست به کنش مناسب بزنند.(مهدی زاده،1383)

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های اینترنت این است، که فرصتی را در اختیار خالقان فراورده‌های فرهنگی قرار می‌دهد، تا آثار خود را فارغ از دخالت دولت و بدون نیاز به سرمایه و استفاده از رسانه‌هایی مثل تلویزیون، رادیو و مطبوعات، منتشر سازند. پیدایش پست الکترونیکی به مردم امکان داده است، تا ارتباطات خود را توسعه دهند (همان:121). "آلیناتورنتون" (همان ص 123 ) جنبه های موثر اینترنت برای حوزه عمومی را چنین بر می شمارد:
1. توانایی گروه های ذینفع کوچک برای یافتن یکدیگر و برقرار کردن ارتباط.
2. توانایی افراد و گروه های کوچک برای معرفی خود و ارائه نقطه نظرات شان به یکدیگر.
3. دسترسی آسان به دیدگاه ها و نقطه نظرات گوناگون.
4. بقا و ماندگاری مواد و اطلاعات در اینترنت.
5. تعاملی بودن که باعث شکل گیری ارتباط دوسویه بین فرستنده و دریافت کننده می شود.

اینترنت به مثابه امکانی برای شکل گیری حوزه عمومی
تعاملی بودن یکی از مهمترین امکانات اینترنت است. اینترنت ویژگی‌های خاصی دارد و امکان برقراری ارتباطات و تعاملات جهانی را ایجاد می‌کند و با این کار به عنوان ابزاری برای ساخت شبکه به کار می‌رود. (کاستلز، 1384، 90) تعاملی بودن و یا در واقع کنش متقابل بر سه نوع است :
1) کنش متقابل رودررو
2) کنش متقابل با واسطه
3) شبه کنش متقابل با واسطه که بیشتر نوعی منولوگ است و در آن رسانه اطلاعاتی را برای دریافت کنندگان بالقوه می‌سازد.

اینترنت، امکانات موجود در همه این سه نوع را در خود بازسازی می‌کند (سلوین، 2000، 80).
با توجه به آنچه گفته شد، اینترنت به عنوان فضایی که دارای توانایی امکانی برای شکل گیری انواع جدیدی از حوزه عمومی است، مطرح می شود.
مهم‌ترین مثال برای حوزه‌ی عمومی در اینترنت، امکان شکل‌گیری اجتماعات مجازی است، که با ایجاد شبکه‌های روابط اجتماعی به بحث و گفتگوی اینترنتی و تعامل با هم می‌پردازند. در این میان اینترنت به مثابه یک حوزه عمومی امکان پیوند دادن افراد مختلف را از زمینه‌های اجتماعی مختلف در یک فضای بحث را فراهم می‌کند. (پاپا چارسی،2004: 384) در این فضا گروه‌هایی با علایق خاص، بیشتر افرادی را که بر گفتگو در مورد موضوعاتی خاص متمرکز هستند، جذب می‌کنند و همین موضوع باعث به وجود آمدن گروه‌های بحث کوچک و کوچک‌تر می‌شود. (همان)
اجتماعات مجازی از نظر "راین گلد"، معمولاً شبکه‌ای الکترونیکی از ارتباطات متقابل است، که محدوده‌اش را خود تعریف می‌کند و پیرامون علاقه یا هدف مشترکی تشکیل می‌شود. یک اجتماع مجازی دارای اجزاء زیر می‌باشد :
الف) روابط بین فردی که شبکه‌ای اجتماع را بر می‌سازد
ب) دسترسی آسان و آزاد برای دسترسی به اجتماع
ج) ملاقات‌های شخصی
د) دیالوگ، باز خورد و تقسیم جزئیات
ه‍( یک تاریخ مشترک (گاتیکر و دیگران، 2001، 168)

اجتماعات مجازی به گسترش ارتباط، شبکه‌های اجتماعی و درک و تعامل بین اعضای آن نیاز دارد و اجتماعی را درست می‌کند، که در آن افراد ارزش‌های مشترک و فرم‌های مشترکی را دنبال می‌کنند و به گسترش اعتماد کمک می‌کنند. (همان ص 168)

تا به حال اینترنت را به مثابه حوزه ای عمومی،و بیشتر به عنوان حوزه ای امکانی معرفی کردیم و پتانسیل های آن را مورد بررسی قرار دادیم. ولی گسترش و کاربرد اینترنت به عنوان حوزه عمومی مستلزم فراهم ساختن امکانات سخت افزاری نیز برای مردم است. یکی از اهداف اولیه اجتماعات مجازی ، فراهم ساختن دسترسی عامه به اینترنت است. با وجود آنکه در سر راه دسترسی آزاد به اینترنت موانع زیادی است، اما حتی دسترسی مجانی به اینترنت نیز ضامن دسترسی واقعی به آن نیست. بیشتر مردم به حمایت و کمک در زمینه انگیزه یافتن برای درک چگونگی و تاثیر گذاری برای یادگیری اینترنت نیاز دارند. آنها باید یاد بگیرند که چه فرصت ها و توانایی هایی برای آنها ممکن شده است. آنها باید بدانند که اینترنت را چگونه برای تعامل به کارگیرند. و در واقع افتادن اینترنت به دست بخش خصوصی به بیشتر شدن شکاف دیجیتالی کمک کرده است. (کاساپولا و دیگران،2001) اجتماعات مجازی به دو صورت وجود دارند. از یک طرف در کشور های غربی تعداد بیشتری وجود دارد،و دولت در سایت های خود امکانات بحث عمومی را تعبیه کرده است و توسط دولت مورد توجه قرار می گیرد و از طرف دیگر این امکانات از طرف سایت های خصوصی در اختیار دیگران قرار می گیرد که تأثیر کمتری بر دولت دارند. (رانروپ،2001)

با توجه به آنچه گفته شد، در این مقاله به دنبال بررسی اینترنت به مثابه حوزه ای عمومی، به بررسی و تحلیل یکی از سایتهای مربوط به مباحثات و گفت گوی اینترنتی پرداخته خواهد شد. در فصل بعدی نیز سایت گفتمان "دات کام" را که یکی از سایت های قدیمی و فعال در حوزه مباحث اینترنتی است، مورد بررسی قرار می دهیم .

حوزه عمومی در سایت گفتمان Special.ir
همانطور که از نام این سایت پیداست، تشکیل دهندگان و اپراتوران سایت به دنبال تعریف فضایی در اینترنت هستند، که در آن افراد به گفتگو با هم بپردازند. دراین سایت گفتمان به معنای گفتگو به کار رفته است نه درمعنای فلسفی آن. عضو شدن در این سایت بسیار آسان است. سایت برای همگان در دسترس است و هر کسی می تواند از قسمت های مختلف آن بازدید کند و ادامه مباحث مختلف را ببیند. برای بازدید از بحث های صورت گرفته احتیاجی به ثبت نام و گرفتن" ID" نیست. اما برای ایجاد بحث یا شرکت در بحث باید فرد فرم ثبت نام را پر کرده و "User Name"و Password" "را دریافت کند. شیوه عمل سایت به این گونه است، که افراد مختلف دارای امکاناتی برای ایجاد و ادامه بحث های مختلف در فضای سایت هستند. هر بحث را می توان با ایجاد یک صفحه جدید مختص آن ایجاد کرد و تیتر آن بحث خود به خود در صفحه اول سایت به نمایش در می آید. در واقع صفحه اول بولتنی برای اعلام مباحث جدید و پیدا کردن آنها است. در این صفحه ی پیامی، اعضا برای شرکت و ادامه بحث دعوت می شوند. و اعضایی که به بحث خاصی علاقه مند هستند، با ایجاد کامنت و نظر بر روی اظهار نظر اولیه به ادامه یافتن بحث ها کمک می کنند.1695 نفر در این سایت عضو هستند و 13331 نامه در حین تحقیق بر روی سایت وجود دارد. در ادامه برای تحلیل سایت بعضی از قوانین و چارچوب های تعریف شده این سایت ارائه می شود.

مدیران سایت: مدیران سایت افرادی هستند که بالاترین مقام برای کنترل کل سایت را دارند. این افراد تمام اعمال سایت را می توانند کنترل کنند. از جمله سطح دسترسیها را تعریف کنند، فعالیت اعضا را ممنوع کنند،گروهها و مدیران بخشها را ایجاد کنند و ... . آنها تمام اختیارات مدیران بخشها را نیز دارند.

مدیران بخش ها: این گروه از مدیران افرادی هستند، (فرد یا گروهی از افراد) که مسئولیت آنها مراقبت و مدیریت فعالیتهای روزانه هر بخش است. آنها قدرت ویرایش و حذف نوشته ها ، تعطیل یا باز کردن ، جابجا کردن ، حذف کردن ، تقسیم کردن موضوعات و بخشهایی را که تحت مدیریت آنهاست، دارند. عموماً مدیران بخشها، مسئولیت بازداری ازخارج شدن نوشته ها از موضوع بحث را دارند. همچنین از سوء استفاده کردن و نوشتن مطالب زشت و توهین آمیز جلوگیری خواهند کرد.

گروه های اعضا: گروهی کردن راهی برای دسته بندی اعضاء توسط مدیر سایت است. هر عضو می تواند در گروه‌های مختلفی عضو باشد و هر گروه می تواند اجازه‌ها و سطح دسترسی‌های خاص به خود را داشته باشد. این مورد کار مدیر سایت را، در تعیین اعضاء برای مدیریت یک بخش یا دسترسی آنها به یک بخش خصوصی را، آسان تر می کند.
عضویت در گروه ها: برای عضویت در یک گروه ، بر روی لینک گروهها در بالای هر صفحه )محل این لینک به نوع تمپلیت بستگی دارد) می توان کلیک کرد، تا گروه های مختلف را دید. تمام گروهها برای دسترسی مجاز نیستند. بعضی از گروهها ممکن است تعطیل و بعضی ممکن است مخفی باشند. اگر سایت باز باشد ، می توان برای عضویت، با کلیک کردن بر روی دکمه مربوطه درخواست کرد. مدیر آن گروه باید درخواست را تأیید کند. آنها ممکن است دلیل عضویت در این گروه را بپرسند.

موضوعات این سایت شامل "جوک، کلمات عاشقانه، شعر، خاطرات، مسائل مربوط به کامپیوتر و مباحث سیاسی و اجتماعی و دینی" هستند. در زیر برای نمونه تعدادی از موضوعات و نامه های ارسال شده در جدولی ارائه می شود:

 با توجه به مطالب عنوان شده ، قوانین سایت و مطالعه محتوای سایت، به تحلیل این سایت بر اساس خصوصیات حوزه عمومی می پردازیم. در این سایت امکان گفتگو فراهم است. همچنین دسترسی و ثبت نام در آن آسان است. البته در آیین نامه سایت عنوان شده است، که مطالب سانسور می شود. ولی به ندرت این کار صورت می گیرد و در عمل، سایت برای ارائه مطالب گوناگون و متنوع آزاد است. در این سایت اعضاء پس از معرفی موضوعات، دیگران را به ادامه بحث فرا می خوانند. اما همانطورکه در جدول بالا عنوان شده است، بحث ها خیلی کم ادامه داده می شود. "جک" ها دارای بیشترین موضوعات بحث و بیشترین جوابها و کامنت ها هستند. در حالی که بحث های مربوط به مسائل سیاسی و اجتماعی و دینی از شانس خیلی کمتری برای ادامه دار شدن برخوردار هستند. کامنت های ارائه شده بر مباحث مطرح شده خیلی کوتاه و ناقص است. به نظر می رسد که این سایت به عنوان حوزه ای عمومی و فضایی برای بحث های آزاد راجع به مسائل مختلف توسط مدیران و اعضای آن جدی گرفته نشده است. نقد دولت به عنوان مهمترین عنصر حوزه عمومی در این سایت غایب است و مباحث از هیچ گونه جبهه گیری و مخالفتی بر خوردار نیست. در کل می توان گفت که این سایت را نمی توان به عنوان یک حوزه عمومی در نظر گرفت. نه مدیران سایت و نه کاربران سایت به عنوان یک حوزه عمومی به آن نگاه نمی کنند و در واقع فاقد هرگونه انتقاد، بحث در مورد مسائل مهم، جنجال و مخالفت می باشد.

نتیجه گیری:
اینترنت اگر به عنوان حوزه‌ا‌‌ی امکانی در نظر گرفته شود، دارای پتانسیل های زیادی برای ظهور حوزه عمومی است. اما در عمل، استفاده از امکانات اینترنت برای به عمل در آوردن پتانسیل های آن منوط به خواست و اراده کاربران آن و شرایط اجتماعی سیاسی و فرهنگی آن است. در ایران به نظر می رسد که سایت های دولتی فاقد امکاناتی برای ایجاد بحث بین عامه هستند. هرچند که همراه سانسور و محدودیت باشد. فضاهای بحث و امکانات تشکیل اجتماعات مجازی،بیشتر توسط بخش خصوصی ایجاد می گردد. سایتی که در این مقاله مورد تحلیل قرار گرفت، یک سایت خصوصی است، که البته دست به خود سانسوری می زند. از طرف دیگر هزینه استفاده از اینترنت بالا است و برای بخش بزرگی از جامعه قابل دسترسی نیست و با در نظر گرفتن سرعت پایین اینترنت هم، یکی دیگر از مشکلات و موانع ساختاری و سخت افزاری شکل گیری حوزه عمومی، نمود می یابد . از طرف دیگر به نظر می رسد، عدم توجه دولت و اقتدار طلبی آن، در انفعال بیش از حد کاربران اینترنتی در زمینه بحث های آنلاین نقش زیادی داشته باشد. اینها موضوعاتی هستند که باید مورد بررسی قرار بگیرند. با توجه به آنچه گفته شد،می توان اینگونه جمع بندی کرد، که صرف وجود اینترنت و در نظر گرفتن آن به عنوان یک حوزه امکانی برای ظهور حوزه عمومی، نمی تواند در به عمل درآوردن آن نقش زیادی داشته باشد. بلکه مسائل دیگری مربوط به دولت و نقش آن در گسترش آزادیها و همچنین میزان احساس مسئولیت و اهمیت مسائل برای مخاطبان و کاربران اینترنتی از عوامل تعیین کننده هستند.

منابع:

1. تامپسون.ج(1380)، رسانه ها ومدرنیته: نظریه اجتماعی رسانه، ترجمه: مسعود اوحدی، تهران، نشر سروش
2. تاملیسنون، ج(1381) جهانی‌شدن فرهنگ، ترجمه: محسن حکیمی، تهران، دفتر پژوهشهای فرهنگی
3. تبریزی.م(1380)، جامعه شناسی جامعه اطلاعاتی، تهران، موسسه انتشارات آگاه
4. داگلرن.پ(1385)، تلویزیون و گستره عمومی، جامعه مدنی و رسانه های گروهی، ترجمه: مهدی شفقی، تهران: انتشارات سروش
5. فریزر.ن(1378)، بازاندیشی عرصه عمومی: شرکت در نقد دموکراسی واقعاً موجود، ترجمه: شهریار وقفی پور، در مطالعات فرهنگی با ویراستاری دورینگ سایمن، تهران، موسسه فرهنگی آینده پویان
6. کاستلز.م(1380)، عصر اطلاعات: ظهور جامعه شبکه ای، جلد یک، ترجمه: احد علیقلیان و افشین خاکباز، تهران طرح نو
7. کاستلز.م و انیس.م(1384)، گفتگوهایی با مانوئل کاستلز، ترجمه: حسن چاوشیان، لیلا جو افشانی ، تهران نشر نی
8. کوهن.ج(1383)، حوزه عمومی و جامعه مدنی، ترجمه: لیدا کادوسی، فصلنامه رسانه، سال پانزدهم، شماره 3
9. مهدی زاده.س(1383)، اینترنت و حوزه عمومی، ، فصلنامه رسانه، سال پانزدهم، شماره 3
10. نوذری.ج(1381)، بازخوانی هابرماس: در آمدی بر آراء و اندیشه ها ونظریه های یورگن هابرماس، تهران، نشر چشمه
11. هابرماس.ی(1383)، دگرگونی ساختاری حوزه عمومی: کاوشی در باب جامعه بورزوایی، ترجمه: جمال محمدی، تهران: نشر افکار

12- Casapulla.G and other(2001), Community network and access for all in the era of the free internet , Discovering treasure of community , in , Community informatic reader, edited by Keeble.L and Loader.B, London and New York, Routledge
13- Garnham.N(2004), The media and the public sphere , in The information society reader , Edited by Frank Webester, London and New York , Routledge
12. Gattiker and else(2001), The virtual community: Building on social structure , Relation and trust to achieve value , in in , Community informatic reader, edited by Keeble.L and Loader.B , London and New York, Routledge
13. Habermas.J(2004).The media and the public sphere , in The information society reader , Edited by Frank Webester, London and New York , Routledge
14. Kean.J(2004) Structural transformation of the public sphere , in The information society reader , Edited by Frank Webester, London and New York , Routledge
15. Papacharissi.Z(2004), The virtual sphere: The internet az a public sphere , in The information society reader , Edited by Frank Webester, London and New York , Routledge
16. Ranerup.A(2001), Online forums as tool for people -centered governance: experiences from local government in Sweden, in , Community informatic reader, edited by Keeble.L and Loader.B , London and New York, Routledge
17. Selvin.j(2000), The internet and society, Combridge , polity press

18.  http://forum.special.ir